10°C bezchmurnie

Kolonia Praussa

Równo 90 lat dzieli nas od chwili, gdy powołana do życia przez parlamentarzystów kooperatywa "Domy Spółdzielcze" zakupiła od Jana Łaskiego tereny leżące dziś po północnej stronie dzisiejszej ulicy Szaserów. Byl to jedynie skrawek jego areału; inne parcele Łaskiego znajdowały się na Saskiej Kępie, gdzie w zbliżonym czasie powstała "Kolonia Łaskiego" przy ul. Obrońców. On właśnie podarował plac pod budowę kościoła przy Placu Szembeka, oraz w roku 1930 rozparcelował swe dobra w rejonie obecnych ulic Nasielskiej, Osowskiej, tworząc zręby pod Grochów jaki znamy dziś..

W latach dwudziestych ulica Szaserów była bardzo krotka, istniała jedynie pomiędzy ulicami  Żółkiewskiego i Chłopickiego; w późniejszym okresie przedłużono ja w stronę Gocławka, i w ostatniej fazie urbanizacji dzielnicy, tuz przed wojna - w stronę centrum Grochowa.
W połowie lat dwudziestych była to jednak okolica słabo rozwinięta; zwarta miejska zabudowa kończyła się w rejonie ulicy Wiatracznej - dalej były już tylko polne drogi pamiętające czasy carskie.

Kooperatywa "Domy Spółdzielcze" zrzeszająca członków Polskiej Partii Socjalistyczne, jako patrona kolonii swych domów obrała Ksawerego Franciszka Praussa (1874 - 1925), zmarłego na samym początku budowy osiedla.

Lokatorami dworków zostali wybitni działacze PPS, przy tym ludzie znani i cenieni, posłowie i senatorowie: premier rządu polskiego w Londynie Tomasz Arciszewski, sekretarz generalny PPS Kazimierz Pużak, po wojnie wieziony przez komunistyczne władze i zmarły w wiezieniu w Rawiczu. Ich sąsiadami byli miedzy innymi inżynier Roman Kutyłowski - dyrektor zarządu Linii Transatlantyckiej Gdynia-Ameryka, który w swym przydomowym ogródku hodował około. 200 odmian irysów czy pisarka Helena Boguszewska, córka znanego filologa Ignacego Radlińskiego. Helena Boguszewska właśnie, w utworze "Jada wozy z cegłą" wspominała realia budowy osiedla: konne wozy, wyładowane cegłą z zakładów cegielnianych Kazimierza Granzowa na Kawęczynie, sunęły piaszczystą jeszcze ulicą Chłopickiego. Ogrody były niezwykle zadbane, osiedla nocami pilnował stróż; wieczorami kwitło życie towarzyskie, gdy sąsiedzi odwiedzali sie zasiadając do stolików w ogródkach.

Warto zatrzymać sie na chwile nad nazewnictwem ulic tego rejonu Grochowa: w odrodzonej Rzeczypospolitej starano sie sławić wydarzenia historyczne, pobudzać patriotyzm, odwoływać do pięknych kart historii. I tak nazwa ulicy Byczyńskiej upamiętnia bitwę pod Byczyną, gdzie wojska Jana Zamoyskiego zwyciężyły nad armią arcyksięcia austriackiego Maksymiliana; ulicy Lubieszowskiej - bitwę pod Lubieszowem, gdzie wojska polskie wałczyły ze zbuntowanym Gdańskiem. Bitwa pod Płowcami to oczywiście zmagania Władysława Łokietka z Zakonem Krzyżackim, która uniemożliwiła niezwykle groźny dla Królestwa Polskiego sojusz Krzyżaków z Czechami. Ta ostatnia nazwa musiała boleć szczególnie hitlerowskich okupantów, gdyż jako jedyną ją przemianowano - na Rasenstrasse (Trawnikową).

Spokojne życie na obrzeżach Grochowa przerwał rok 1939; jednak kolonia nie odniosła poważnych zniszczeń. Interesującym epizodem okresu okupacji jest fakt, ze Anna Szemiothowa, kurator gabinetu Numizmatycznego Muzeum Narodowego, w tym czasie ukrywała w swym mieszkaniu przy Byczyńskiej 3 kolekcję najcenniejszych monet i medali.

Powojenna historia Kazimierza Pużaka jest znana; został aresztowany w Pruszkowie przez NKWD i w pokazowym procesie szesnastu skazany w Moskwie na 1,5 roku więzienia. Amnestionowany wrócił do kraju, i w ponownym procesie przywódców  PPS-WRN skazany na 10 lat więzienia. Gdy tylko zatrzymano go w Pruszkowie, UB bardzo dokładnie przeszukało jego dom, przekopując przy tym cały ogród. Poszukiwano zapewne dokumentów przedwojennej PPS, co obciążać miało i tak prześladowanych przez nowe władze jej członków.

Dziś Kolonia Praussa zachowała wiele ze swego autentyzmu, urokliwej malowniczości; bujna, wypielęgnowana zieleń, przedwojenne latarnie - pastorały, a nawet zachowane gdzieniegdzie przedwojenne tabliczki adresowe pozwalają poczuć ducha dawnego, przedwojennego Grochowa.


Kolonia Praussa komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się

Ostatnie video - filmy na iPragaPoludnia.pl